ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ                                      

 

 

 

ΘΕΜΑ: Ο ΙΠΠΟΔΡΟΜΟΣ, ΟΙ ΔΗΜΟΙ ΤΟΥ ΙΠΠΟΔΡΟΜΟΥ & Η ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΝΙΚΑ

 

 

                  ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 

                               Ο ΙΠΠΟΔΡΟΜΟΣ

 

 1.1 Η ίδρυση του Ιπποδρόμου της Κωνσταντινούπολης

1.2 Η συμβολική διάσταση του Ιπποδρόμου

1.3 Η τοπογραφία του Ιπποδρόμου

1.4 Η αρχιτεκτονική  του Ιπποδρόμου

1.5 Το κάθισμα του αυτοκράτορα στον Ιππόδρομο-

      Η σχέση της αυτοκράτειρας με τον Ιππόδρομο

1.6 Η λειτουργία του Ιπποδρόμου

 

                ΟΙ ΔΗΜΟΙ ΤΟΥ ΙΠΠΟΔΡΟΜΟΥ

 

   2.1 Οι δήμοι

   2.2 Οι θρησκευτικές τους πεποιθήσεις

   2.3 Άλλα καθήκοντα που αναλάμβαναν οι δήμοι

   2.4 Το ενδιαφέρον του λαού για τους δήμους

   2.5 Λεξιλόγιο - φράσεις που χρησιμοποιούσαν για επικοινωνία

         με τον αυτοκράτορα

   2.6 Παραλληλισμός με τα σημερινά ποδοσφαιρικά σωματεία

 

                                Η ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΝΙΚΑ

 

  3.1 Τα αίτια της εξέγερσης

  3.2 Η πρώτη μέρα της εξέγερσης

  3.3 Οι τρεις επόμενες ημέρες

  3.4 Η αποτυχημένη προσπάθεια του Ιουστινιανού να επαναφέρει την τάξη

  3.5 Η ανακύρηξη νέου βασιλέα

  3.6 Η σύγκληση του Συμβουλίου & η παρέμβαση της Θεοδώρας

  3.7 Η καταστολή της εξέγερσης και τα αποτελέσματα

 

 

 

1.1 Η ίδρυση του Ιπποδρόμου της Κωνσταντινούπολης

 

Ο Ιππόδρομος της Κωνσταντινούπολης ιδρύθηκε στα τέλη του 2ου αιώνα μ.Χ. απ ' τον αυτοκράτορα Σεπτίμιο Σεβήρο. Η εγκατάσταση συμπληρώθηκε απ ' τον Μεγάλο Κωνσταντίνο και διακοσμήθηκε με περίφημα έργα τέχνης ( όπως η Λύκαινα του Ρωμύλου, το κολοσσιαίο άγαλμα του Ηρακλή του Λυσίππου, τα επίχρυσα άλογα του ίδιου που διακοσμούν σήμερα τον Άγιο Μάρκο της Βενετίας και ένας χάλκινος αετός του Απολλώνιου του Τυνέως ) τόσο απ ' αυτόν  

όσο και από μεταγενέστερους αυτοκράτορες.

 

1.2 Η συμβολική διάσταση του Ιπποδρόμου

 

Είναι ανάγκη να αναφερθεί η συμβολική διάσταση του Ιπποδρόμου, οι ρίζες της οποίας ανάγονται στην εποχή της ίδρυσής του. Ο ρωμαϊκός Ιππόδρομος οικοδομήθηκε στην κοιλάδα Μούρτσια, ένεν χώρο που από τα χρόνια των Ετρούσκων συνδέονταν με τις αγροτικές λατρείες: με τη θεά της βλάστησης και του καρπού, την Ceres, η οποία λατρευόταν πρός το τμήμα του σταδίου με τις Carceres, και με τον Consus, χθόνιο που αντιστοιχούσε στο θάψιμο του σπόρου και η λατρεία του τελείτο στη σφενδόνη. Οι θεότητες αυτές αντιστοιχούν εμφανέστατα στην ελληνική δυάδα Δήμητρα (ζωή) - Περσεφόνη ( θάνατος ), έτσι ώστεόταν τα άρματα έτρεχαν στον στίβο να συμβολίζουν το πέρεσμα απ ' τη σπορά  - θάνατο στη βλάστηση - ζωή. Ο δυαδικός αυτός συμβολισμός ενδυναμώνεται από το γεγομός προστάτες των αρματοδρομιών ήταν οι Διόσκουροι, οι δίδυμοι αδερφοί Κάστορας και Πολυδεύκης, και απ ' την ιστορία του Ρώμου και του Ρωμύλου, καθώς ο πρώτος , προκειμένου να κατευνάσει τον λαό που αντιδρούσε για τη δολοφονία του αδερφού του, ίδρυσε τον Ιππόδρομο και θεσμοθέτησε τους αγώνες με αποτέλεσμα να διασπάσει το πλήθος σε αντίπαλες ομάδες. Το ιδεολογικό αυτό εποικοδόμημα μεταφέρθηκε απ ' τη Ρώμη στη νέα πρωτεύουσα, την Κωνσταντινούπολη, όπυ σύμφωνα με την παράδοση η έκταση στην οποία ιδρύθηκε το στάδιο άνηκε επίσης σε δύο αδέλφια. Αδέλφια ήταν και οι δύο πρώτοι αρχηγοί των Πρασίνων και των βένετων, των ισχυρότερων δήμων της πόλης. Ποικίλους χρονικούς και τοπικούς συμβολισμούς διαπιστώνει κανείς και στα επιμέρους στοιχεία του σταδίου, το οποίο αποκτά έτσι την έννοια του συνολικού κόσμου. Για παράδειγμα, οι δέκα πόρτες, οι Carceres, αντιστοιχούν στα δέκα ζώδια και τους ισάριθμους μήνες, οι επτά γύροι της κούρσας στις μέρες της εβδομάδας, οι τέσσερις δήμοι της πόλης και τα χρώματά τους στις εποχές του έτους κ.ο.κ. Το πέλμα συμβολίζει τη γη και το νερό της σπίνας τη θάλασσα. Τέλος ο οβελίσκος ενώνει τα τρία επίπεδα του κόσμου, τον κάτω κόσμο, τη γη και τον ουρανό. Δεν απουσιάζει βέβαια και ο πολιτικός συμβολισμός: η νίκη της ζωής πάνω στον θάνατο υπονοεί την ανανένωση της αυτοκρατορίας , υπεύθυνος για την οποία είναι ο αυτοκράτορας, που δεσπόζει στι επιβλητικό << κάθισμα>> του Ιπποδρόμου.

 

 

 

1.3 Η τοπογραφία του  Ιπποδρόμου

 

Η τοποθεσία του Ιπποδρόμου, στο νοτιοδυτικό άκρο του ευρύτερου περιβόλου του Μεγάλου Παλατιού προς την πλευρά της θάλασσας, είναι σήμερα ακριβέστατα γνωστή όχι μόνο λόγω των ερειπίων του, αλλά κυρίως απο΄τρία σημαντικότατα μνημεία: τον οβελίσκο του Θεοδοσίου Α' , ο οποίος δέσποζε στο κέντρο του μεγάλου άξονα του <<Ιππικού>>, τη στήλη των Όφεων που μεταφέρθηκε εκεί από τους Δελφούς και τον κτιστό οβελίσκο του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου, γνωστού και ως Χάλκινη Στήλη διότι πιστεύεται ότι κάποτε έφερε επένδυση επιχρυσωμένων πλακών.

 

 

 

1.4 Η αρχιτεκτονική του Ιπποδρόμου

 

Ο Ιππόδρομος στο σύνολο του είχε τη μορφή ρωμαϊκού ιπποδρόμουσίρκους (circus maximus). Επρόκειτο για ένα οικοδόμημα με επιμηκές σχήμα και ημικυκλική απόληξη στα νότια, τη σφενδόνη, το μήκος του οποίου υπολογίζεται μεταξύ 370 - 480 μ. και το πλάτος στα 117,5 - 123,50 μ. Στα βόρεια βρισκόταν η είσοδος και οι Carceres (κάρκερες), δηλαδή το σημείο εκκίνησης των αρματοδρομιών, το οποίο ονομαζόταν μάγγανα και κάγκελα, γιατί οι πόρτες από τις οποίες εξέρχονταν τα άλογα ήταν καγκελωτές. Η μάγγανα είχε ελαφρά καμπύλο σχήμα και αποτελείτο από δώδεκα θολωτά διαμερίσματα με ισάριθμες πόρτες, τα οποία πλαισίωναν μια μεγάλη κεντρική είσοδο. Στο βόρειο αυτό τμήμα του σταδίου υπήρχαν χώροι ποικίλης χρήσης, όπως βεστιάριο, προσευχητάριο της Παναγίας,χώρος για την κλήρωση των αρμάτων και πιθανώς μια εξέδρα για τους διοργανωτές των αγώνων. Το πέλμα, ο κεντρικός χώρος του Ιπποδρόμου, διαιρείτο σε δύο μέρη, τους διαύλους μέσω ενός στενόμακρου και λοξά τοποθετημένου χαμηλού κρηπιδώματος, της λεγόμενης σπίνας. Ο τοίχος της σπίνας περιέκλειε νερό σε διάφορα επίπεδα και οι μακρές πλευρές της ήταν εξωραϊσμένες με πλήθος αγαλμάτων, που της προσέδιδαν ιδιαίτερα συμβολικό χαρακτήρα. Στα δύο άκρα της είχε τους καμπτούς (καμπτήρες), τα όρια δηλαδή γύρω από τα οποία έστριβαν τα άρματα. Τα όρια αυτά είχαν την μορφή κυλινδρικών ή ημικυλινδρικών βάσεων, που έφεραν πέτρινους ή χάλκινους οβελίσκους με τα ονόματα των σπουδαιότερων δήμων της πόλης. Οι καμπτήρες των Βενετών βρίσκονταν από την πλευρά του αυτοκρατορικού θεωρείου και αυτοί των Πράσινων προς την σφενδόνη. Σημαντικό στοιχείο της σπίνας είναι τα δύο τετρακιόνια, που είχαν επάνω τους το ένα επτά αυγά, γιατο μέτρημα των ισάριθμων υποχρεωτικών γύρων που έπρεπε να κάνουν τα άρματα, και το άλλο επτά δελφίνια. Τα βάθρα, δηλαδή τα καθίσματα των θεατών βρίσκονταν στη σφενδόνη και στις μακρές πλευρές και στηρίζονταν πάνω σε κολόνες με μια κλίση 26 μοιρών. Ήταν τα αμφιθεατρικά διατεταγμένα και οι σειρές τους έφθαναν περίπου τις σαράντα. Τα καθίσματα ήταν 30.000. Την κυκλοφορία του πλήθους διευκόλυναν τα πλατιά διαζώματα και οι κάθετοι διάδρομοι, φραγμένοι με κάγκελα στο κάτω τμήμα τους ώστε να εμποδίζεται η πρόσβαση προς την κιονίστρα. Οι ευγενείς κάθονταν σε σκαμνιά. Όπως και οι Ρωμαίοι, οι Βυζαντινοί χρησιμοποιούσαν μαξιλάρια από άχυρα ή φύλλα καλαμιάς, για την τοποθέτηση των οποίων φρόντιζε ειδικός υπάλληλος, ο μαξιλάριος. Στην ανώτερη απόληξη των πλευρών του σταδίου υπήρχαν περιμετρικά οι περίπατοι, μακριές διώροφες στοές, όπου περιφέροντανοι επισκέπτες θαυμάζοντας την εξαιρετική πανοραμική θέα.  Οι κίονες των στοών διέθεταν κρίκους, απ ' τους οποίους κρέμονταν μεγάλα παρφυρά και μεταξωτά παραπετάσματα, τα βήλα, τα οποία προφύλασσαν από τον ήλιο. Κάτω απ ' τα εδώλια (βάθρα) υπήρχαν δωμάτιαπου χρησίμευαν ως βοηθητικοί χώροι.

 

 

 

1.5 Το κάθισμα του αυτοκράτορα στον Ιππόδρομο

 

Στο μέσο της ανατολικής πλευράς των βάθρων του Ιπποδρόμου, βρισκόταν το βασιλικό θεωρείο, το ονομαζόμενο κάθισμα. Για να μπορεί ο αυτοκράτορας να παρακολουθεί όποτε θέλει τους αγώνες χωρίς να χρησιμοποιεί τον δρόμο, το Κάθισμα συνδεόταν με το εσωτερικό του περίβολου του παλατιού με μια στριφογυριστή σκάλα και έναν γεροχτισμένο διάδρομο προφυλαγμένο από πύλες και χοντρές πόρτες. Στο βασιλικό θεωρείο υπήρχε μια αίθουσα δεξιώσεων όπου ο αυτοκράτορας κατά τις ημέρες των αγώνων δεχόταν τους άρχοντες καθώς και τρίκλινο για παράθεση φαγητού.

 

      Η σχέση της αυτοκράτειρας με τον Ιππόδρομο

 

Ταέθιμα της εποχής δεν επιτρέπανε στις γυναίκες να παρακολουθούν τους αγώνες. Η αυτοκράτειρα ωστόσο, μπορούσε αν ήθελε να τους βλέπει από το κω0δωνοστάσιο του Αγίου Στεφάνου, που βρισκόταν μέσα στον περίβολο του παλατιού.

 

 

 

1.6 Η λειτουργία του Ιπποδρόμου

 

Ο Ιππόδρομος, το Ιππικό όπως τον αποκαλούσαν οι υπήκοοι της βυζαντινής αυτοκρατορίας, αποτελούσε το κέντρο του πολιτικού και του κοινωνικού βίου. Εκεί αναγορεύονταν οι αυτοκράτορες, γίνονταν υποδοχές των επισήμων, οι πανηγυρισμοί για τις στρατιωτικές νίκες, οι επευφημίες ή οι αποδοκιμασίες των ηγεμόνων, οι εκτελέσεις των θανατικών ποινών, αλλά και οι αρχές των εξεγέρσεων. Όμως, η κατεξοχήν λειτουργία του χώρου ήταν οι αρματοδρομίες, που πραγματοποιούντο σε τακτές ημερομηνίες ή με την ευκαιρία ευχάριστων γεγονότων και αποσκοπούσαν στη διασκέδαση του πλήθους. Εκτός από τις ιπποδρομίες, διεξάγονταν επίσης διάφορα θεάματα, κυρίως αναπαραστάσεις κυνηγιού με άγρια ζώα, ακροβασίες, σχοινοβασίες, παραστάσεις μίμων, αλλά και τα προαναφερθέντα αγωνίσματα, τα οποία ως επί το πλείστον ακολουθούσαν την ελληνορωμαϊκή αθλητική παράδοση.

 

 

 

2.1 Οι δήμοι

 

Δήμοι ονομάζονταν αρχικά τα αθλητικά σωματεία τα οποία αναλάμβαναν την οργάνωση τωμ αγώνων του Ιπποδρόμου. Με τον καιρό απέκτησαν σημαντική δύναμη και έπαιζαν πρωτεύοντα ρόλο στη ζωή του Βυζαντίου, καθώς μεταβλήθηκαν σε πολιτικά κόμματα, που αντιπροσώπευαν τις πολιτικές τάσεις της εποχής τους. Διακρίνονταν σε βένετους, πράσινους, λευκούς και ρούσους με διακριτικό γνώρισμα, το χρώμα που έφεραν οι αρματοδρόμοι. Η Κωνσταντινούπολη τους είχε κληρονομήσει απ' την αρχαία Ρώμη, όπου τον καιρό της δόξας της, μονομάχοι πάλευαν στο Κολοσσαίο και αρματηλάτες αγωνίζονταν φορώντας λευκές, πράσινες, κόκκινες και γαλάζιες στολές. Λέγεται πως τα χρώματα αντιπροσώπευαν τις εποχές: Λευκό για το χιόνι του Χειμώνα. Πράσινο για τη χλόη της Άνοιξης. Κόκκινο για τη ζέστη του καλοκαιριού και γαλάζιο ή βένετο για την καταχνιά του Φθινοπώρου. Κατάτον καιρό που βασίλευε ο Νέρωνας, οι Πράσινοι απορρόφησαν τους Κόκκινους και οι Βένετοι τους Λευκούς. Οι Πράσινοι αντιπροσώπευαν τα λαϊκά στρώματα ενώ οι Βένετοι την αριστοκρατική τάξη. Κάθε φατρία διατηρούσε ένα είδος λέσχης, είχε δικούς της στάβλους και αρματοδρόμους, δικό της τσίρκο με άγρια ζώα που ψυχαγωγούσαν το κοινό κατά τη διάρκεια των αγώνων. Οι επικεφαλείς των δήμων, οι δήμαρχοι πιθανών να ορίζονταν απ ' τον αυτοκράτορα.

 

 

 

2.2 Οι θρησκευτικές τους πεποιθήσεις

 

Οι Βένετοι ήταν χριστιανοί. Αντιθέτως, οι Πράσινοι πίστευαν στη μια και μοναδική θεία φύση του Χριστού, δηλαδή στο Μονοφυσιτισμό. Συνήθως σύμφωνα με τη θρησκεία στην οποία πίστευε ο αυτοκράτορας, ο αντίστοιχος δήμος είχε περισσότερα προνόμια και απολάμβανε την εύνοιά του. Ωστόσο, δεν ήταν πάντα αυτονόητο μονοφυσίτης αυτοκράτορας να υποστηρίζει τους Πράσινους, ούτε αντιστρόφως οι Πράσινοι να είναι πάντα υπέρ του μονοφυσίτη αυτοκράτορα. Για παράδειγμα, ο αυτοκράτορας Αναστάσιος Α' , ο οποίος είχε μονοφυσιτικές αντιλήψεις, παρουσιάζεται στα νεότερα ιστορικά έργα να υποστηρίζει τους Πράσινους, πράγμα που μάλλον δεν είναι σωστό, αφού σύμφωνα με μαρτυρίες χρονογράφων της εποχής, ο αυτοκράτορας ενδιαφερόταν για τη γαλήνη μέσα στο κράτος του και ήταν αμείλικτος σε κάθε απόπειρα ταραχής και διασάλευσης της τάξης απ ' όποιον κι αν προέρχονταν.

 

 

 

2.3 Άλλα καθήκοντα που αναλάμβαναν οι δήμοι

 

Κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο, οι δήμοι κατά περιστάσεις, είτε με δική τους πρωτοβουλία, είτε με κρατική διαταγή αναλάμβαναν κι άλλα καθήκοντα, αφού ήταν οι μόνες οργανωμένες ομάδες. Πολλές φορές παρατηρείται πως σε στιγμές μεγάλου κινδύνου οι δήμοι συνέβαλαν στην οργάνωση της άμυνας της πόλης. Το 447, 8.000 μέλη ενός δήμου εργάσθηκαν για την γρήγορη ανοικοδόμηση του τείχους της Κωνσταντινούπολης, τι οποίο είχε υποστεί μεγάλες καταστροφές από σεισμό. Κατά την περίοδο που αυτοκράτορας ήταν ο Μαυρίκιος, οι δήμοι κλήθηκαν απ ' αυτόν να φρουρούν τα Μακρά Τείχη εν όψη του Αβαροσλαβικού κινδύνου. Τέλος, το 602 κλήθηκαν για την άμυνα της Κωνσταντινούπολης κατά την περίοδο μιας εξέγερσης του στρατού, στο στρατόπεδο του Δούναβη υπέρ του Φωκά.

 

 

 

2.4 Το ενδιαφέρον του λαού για τους δήμους

 

Ο πληθυσμός είχε υιοθετήσει τα χρώματα και αντιμάχονταν άγρια η μια με την άλλη μέσα και έξω απ ' τους αγώνες και τα θεάματα. Η εχθρότητα αυτή ήταν τόσο μεγάλη και έφτανε μέχρι τα πιο απόμακρα σημεία της αυτοκρατορίας. Χώριζε φίλους, ακόμα και οικογένειες, καταπατούσε τους νόμους, τρομοκρατούσε τους θρόνους κι ανακατευόταν στις άγριες θεολογικές διαμάχες της εποχής. Το μεγάλο ενδιαφέρον των λαϊκών στρωμάτων αποδεικνύουν αυτοσχέδια χαράγματα είτε σε μεμονωμένα αντικείμενα είτε σε  μνημεία πολλών πόλεων της Ανατολής. Αυτά τα χαράγματα βρέθηκαν σε κίονες στοών, τοίχους αρχαίων θεάτρων, πύλες τείχων κ.α., στην Έφεσο, τα Δίδυμα, την Μίλητο, την Πριήνη, τα Ιερουσόλυμα, την Ηλιούπολη της Συρίας και σε πολλές ακόμη περιοχές. Μερικά απ ' αυτά τα χαράγματα ήταν τα παρακάτω:

- Χριστιανών βασιλέων και Πρασίνων πολλά τα έτη

-Ορθοδόξων Πρασίνων + Χριστιανών βασιλέων

-Νικά η τύχη των Βενέτων

-Νικά η τύχη Ευτοκίου + Βενέτων + του γράψαντος  

Πρόσφατα βρέθηκε για πρώτη φορά στην ηπειρωτική Ελλάδα μετά από ανασκαφή, πλίνθος με το χάραγμα:

-Νηκά η τύχη Πρασίνων των ορθοδόξων

Εκπληκτική μαρτυρία για το ενδιαφέρον των γυναικών προς τους δήμους αποτελεί χάραγμα πολυτελούς χτένας από ελεφαντοστό πάνω στην οποία είχε προστεθεί το εξής χάραγμα:

- Νικά η τύχη + Ελλαδίας κε Βενέτων + αμήν

Η συγκεκριμένη χτένα βρέθηκε στην αιγυπτιακή πόλη Αντινόη και τώρα βρίσκεται στο Μουσείο του Λούβρου.

 

 

 

2.5 Λεξιλόγιο - φράσεις που χρησιμοποιούσαν για επικοινωνία με τον αυτοκράτορα

 

Στον Ιππόδρομο, μετά τον θάνατο του Ζήνωνος (491), οι δήμοι περιμένοντας την εκλογή του νέου αυτοκράτορα εξέφραζαν αιτήματα και επιθυμίες:

 

<< πολλά τα έτη της αυγούστης ΄ ορθόδοξον βασιλέα τη οικουμένη της  φιλοχρίστου βασιλίδος πολλά τα έτη. Κύριε ελέησον βασιλεύ ουράνιε, δός ημίν επίγειον αφιλάργυρον βασιλέα τη οικουμένη...>>

 

Οι δήμοι χαιρέτησαν τον Αναστάσιο Α' στον Ιππόδρομο με τα ακόλουθα συνθήματα:

 

<< άφθονα τη οικουμένη ΄ως εζησας ούτως βασίλευσον ΄ αγνούς άρχοντας τη οικουμένη... τους δηλάτορας (= τους καταδότες) έξω βάλε... το εξέρκιτον (= στράτευμα) συ έγειρον, τους δούλους σου ελέησον...>>

 

Το παρακάτω απόσπασμα, αποτελεί διαξιφισμό μεταξύ των Πράσινων και του Ιουστινιανού πριν τη Στάση του Νίκα:

 

<<έτη  πολλά , Ιουστινιανέ, αύγουστε, συ νικάς ΄, αδικούμαι, μόνε αγαθέ, ου βαστάζω, οίδεν ο Θεός φοβούμαι ονομάσαι μη πλέον ευτυχήση και μέλλω κινδυνεύειν>>...<< Ο πλεονεκτών με, τρισαύγουστε, εις τα τζαγγαρεία ευρίσκεται>>

 

Με τα παραπάνω αποσπάσματα παρατηρούμε τη δομή των ομιλιών μεταξύ δήμων και αυτοκράτορα. Αρχικά οι δήμοι προσέφευγαν σε ευχές (έτη πολλά, συ νικάς) και τιμητικούς τίτλους (αύγουστε) ένω στη συνέχεια ανέφεραν τα αιτήματά τους και όλα όσα τους αποσχολούσαν.

Μερικές απ ' τις λέξεις και τις φράσεις που χρησιμοποιούσαν ήταν οι παρακάτω: έτη πολλά, αύγουστε. τρισαύγουστε, συ νικάς κ.α.

 

 

2.6 Παραλληλισμός με τα σημερινά ποδοσφαιρικά σωματεία

 

                                               Ομοιότητες

 

· Μια απ' τις σημαντικότερες ομοιότητες μεταξύ των δήμων και των σημερινών ποδοσφαιρικών σωματείων, είναι πως και οι δύο υιοθετούν ένα χρώμα, το οποίο τους χαρακτηρίζει.

· Και στις δύο πλευρές υπάρχουν αρχηγοί.

· Οι οπαδοί τους χρησιμοποιούν συνθήματα.

· Τα μέλη των δήμων που λάμβαναν μέρος στους αγώνες και οι ποδοσφαιριστές σήμερα φορούν στολή του χρώματος που αντιπροσωπεύουν.

· Και στις δύο περιπτώσεις ο πληθυσμός δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον αλλά και σε ορισμένες περιπτώσεις φανατισμό

· Οι φίλαθλοι χρησιμοποιούν ένα είδος γκράφιτι τα οποία κάνουν σε τοίχους, κολόνες κ.α. εκφράζοντας έτσι τις προτιμήσεις τους.

· Όπως και τότε κυριαρχούσαν οι Πράσινοι και οι Βένρτοι, έτσι και σήμερα κυριαρχούν ο Ολυμπιακός και ο Παναθηναϊκός.  

 

                                               Διαφορές

 

·  Τα σημερινά αθλητικά σωματεία δεν έχουν πολιτική δύναμη.

·  Τα σημερινά ποδοσφαιρικά σωματεία δεν έχουν διαφορετικές θρησκεύτικές πεποιθήσεις.

·  Σήμερα εκφράζονται από κάθε αθλητικό σωματείο όλα τα κοινωνικά στρώματα.

·  Δεν υπάρχουν διακρίσεις μεταξύ αντρών και γυναικών στα ποδοσφαιρικά σωματεία και όλοι μπορούν να παρακολουθήσουν τους αγώνες.

 

 

 

3.1 Τα αίτια της εξέγερσης

 

Οι Πράσινοι απολάμβαναν κάροια εύνοια και είχαν τις καλύτερες θέσεις στον Ιππόδρομο την εποχή του Αναστασίου Α'. Ήταν η ισχυρότερη φατρία. Όταν όμως έγινε αυτοκράτορας ο Ιουστινιανός, οι καλύτερες θέσεις δόθηκαν στους Βένετους, που ευνοούνταν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο όπως διορισμούς στην πολιτική και στην Αυλή, χρηματικές δωρεές και ιδίως νομική προστασία. Είναι εύκολο να φανταστούμε πως οι Πράσινοι δεν υποχώρησαν χωρίς αγώνα. Οι ληστείες και οι βιαιοπραγίες έγιναν καθημερινό φαινόμενο και αν τύχαινε να σκοτωθεί κάποιος Πράσινος και να συλληφθούν οι φονιάδες του από την αστυνομία, αρκούσε να ορκιστεί στο δικαστήριο ένας αξιοματούχος των Βένετων, ότι ο Πράσινος είχε επιτεθεί πρώτος, για να αφεθούν ελεύθεροι. Οι Βένετοι έπαιρναν την εκδίκησή τους, με έναν τρόπο που ήταν πιο βίαιος και πιο αυθαίρετος απ' ότι οι Πράσινοι τους ψείχαν μεταχειριστεί. Όταν ο αυτοκράτορας τους έδινε ένα γερό μάθημα θα τους παραχωρούσε ισότητα με τους Βένετους. Στο μεταξύ όμως έκανε δύσκολη τη ζωή των Πράσινων. Ο Ιουστινιανός τους δίωκε ακόμα ως αιρετικούς κι έτσι παπάδες και μοναχοί άρχισαν να φορούν τα διακριτικά των Βένετων και να λαμβάνουν μέρος στα πολιτικά των φατριών. Τότε πολλοί διακεκριμένοι Πράσινοι έφυγαν μακρυά απ' την πόλη. Η αφορμή για εξέγερση δεν άργησε να δοθεί. Κατά τη διάρκεια μιας ρήξης μεταξύ των φατριών, ο Ιωάννης Καππαδόκης, έστειλε ισχυρή δύναμη φρουράς στο σημείο των ταραχών, που συνέλαβαν Βένετους και Πράσινους αδιακρίτως. Έγινε μια συνοπτική δίκη όπου καταδικάστηκαν τέσσερεις να αποκεφαλιστουν επειδή κρατούσαν όπλα και άλλοι τρεις να κρεμαστούν γιατί συνομώτησαν να σκοτώσουν. Το σκοινί της κρεμάλας δεν ήταν όμως αρκετά γερό και άσπασε απ' το βάρος ενός Πράσινου κι ενός Βένετου που τους άφησαν εκεί θεωρώντας τους νεκρούς. Το βράδυ, μοναχοί τους βρήκαν ζωντανούς και τους μετέφεραν στο νοσοκομείο του Αγίου Λαυρεντίου, όπυ συνήλθαν. Ενώ το Νοσοκομείο ήταν ιερό, ο Ιωάννης Καππαδόκης τους συνέλαβε πάλι παραβιάζοντας το άσυλο και τους έβαλε στην Κρατική Φυλακή.

 

 

 

3.2 Η πρώτη μέρα της εξέγερσης

 

Μετά το συμβάν ο δήμαρχος των Βένετων μαζί με τον Δήμαρχο των Πρασίνων κύρηξαν εκεχειρία. Η δεκάτη τρίτη Ιανουαρίου του έτους 532 πλησίαζε, και αφού ήταν ημέρα Αγωνισμάτων του Νέου Χρόνου, συμφώνησαν πως μετά τον χαιρετισμό τους προς τον Ιουστινιανό, καθώς θα έμπαινε στον Ιππόδρομο όλοι μαζί θα τον παρακαλούσαν να ελευθερώσει τους φυλακισμένους που ο Θεός μ' ένα θαύμα τους έχε σώσει τη ζωή και να διώξει τον Ιωάννη Καππαδόκη που οι Βένετοι απεχθάνονταν για την αποστασία και οι Πράσινοι τον μισούσαν ως προδότη και καταπιεστή. Έτσι κι έγινε. Ο αυτοκράτορας όμως πήρε πολύ αψήφιστα το θέμα και δεν αποκρίθηκε στα αιτήματα για απελευθέρωση που συνεχίστηκαν καθ' όλη την διάρκεια των αγώνων. Οι δύο φατρίες τότε αποφάσισαν να εξεγερθούν και να έχουν ως κοινό σύνθημα τη λέξη <<Νίκα>>. Το βράδυ, μετά τους αγώνες κύκλωσαν την Κρατική Φυλακή και ζήτησαν να τους παραδώσουν τους δύο άντρες που είχαν πάρει απ' το άσυλο. Δεν τους δόθηκε καμία απάντηση κι έτσι με δάδες έβαλαν φώτια στην πύλη. Οι φλόγες απλώθηκαν και κατέστρεψαν όλη την πτέρυγα μαζί με τον στρατώνα της αστυνομίας. Οι περισότεροι φυλακισμένοι σώθηκαν αλλά πολλοί δεσμοφύλακες και αστυφύλακες καήκαν.

 

 

 

3.3 Οι τρεις επόμενες μέρες

 

Το επόμενο πρωί ο Ιουστινιανός αποφάσισε να συνεχίσει τα αγωνίσματα, δίχως να δώσει σημασία στα εγκλήματα που είχαν γίνει οι στασιαστές όμως κύκλωσαν το Παλάτι, απαιτώντας να διωχτεί ο Ιωάννης Καππαδόκης και ο Αρχιδικαστής Τριβωνιανός όπως και ο Έπαρχος της Πόλης. Όταν και πάλι δεν τους δόθηκε απάντηση και δεν ήρθαν ούτε φρουροί ούτε αστυνομικοί να τους διαλύσουν, οι φατριαστές κατάλαβαν πως ήταν ελεύθεροι να κάνουν όσες ταραχές ήθελαν. Πρώτα στοίβαξαν ξύλινους πάγκους που τους είχαν σύρει απ' τον Ιππόδρομο μπροστά σε δημόσια κτήρια και τους έβαλαν φωτιά. Έπειτα άρχισαν να δολοφονούν, να ληστεύουν, να βιάζουν και να λεηλατούν. Το σύνθημά τους ήταν <<Νίκα>> και συνδιασμένα τα δύο χρώματα κέρδισαν πράγματι μεγάλη νίκη εναντίον της Κωνσταντινούπολης. Σύντομα η κεντρική συνοικία είχε τυλιχτεί στις φλόγες και αφού η πυροσβεστική υπηρεσία δεν επιχείρησε να τις σβήσει, απλώθηκαν ανεμπόδιστες. Τη δέκατη πέμπτη μέρα του Ιανουαρίου ο Ιουστινιανός αποφάσισε να βάλει τέρμα στις ταραχές. Η μέθοδός του ήταν να κάνει έκληση στους χριστιανικούς ενδιασμούς των υπηκόων του. Έστειλε έξω μια αντιπροσωπία επισκόπων και παπάδων με λάβαρα, ιερά λείψανα, καθώς και ένα κομμάτι του Τιμίου Σταυρού, η οποία όμως εξαναγκάστηκε να οπισθοχωρίσει κυνηγημένη από πέτρες και τούβλα. Μετά από προτροπή του Ιουστινιανού, ο Βελισάριος μαζί με μια ομάδα σαράντα Θρακογότθων, απώθησε τους στασιαστές, σκοτώνοντας ορισμένους απ' αυτούς έτσι ώστε ο κλήρας επέστρεψε με τα ιερά λείψανα άθικτα. Η δράση του Βελισαρίου εξαγρίωσε τις φατρίες. Την επόμενη μέρα ο αυτοκράτορας έστειλε έναν κήρυκα στον Φόρο του Αυγούστου να αναγγείλει ότι ο Ιωάννης Καππαδόκης είχε παραιτηθεί από το αξίωμα του και ότι ο Έπαρχος της Πόλης και ο Τριβωνιανός, ο Αρχιδικαστής, είχαν επίσης απομακρυνθεί από τα αξιώματά τους. Άλλωστε ο Τριβωνιανός ήταν απασχολημένος με την ανακωδικοποίηση του δικαίου που δεν είχε χρόνο για να επιβλέπει την  απονομή της δικαιοσύνης. Η παραχώρηση αυτή όμως δεν ήταν πια αρκετή για να επαναφέρει την ειρήνη, ιδίως αφού η εκεχειρία ανάμεσα στους φατριαστές είχε παραβιαστεί από καβγάδες για τη μοιρασιά των λαφύρων και η μαχητικότητα των Πρασίνων είχε αναζωπυρωθεί με απροσδόκητη ένταση.

 

 

 

3.4 Η αποτυχημένη προσπάθεια του Ιουστινιανού να επαναφέρει την τάξη

 

Τη δεκάτη εβδόμη του Ιανουαρίου, λεηλατήθηκαν και πυρπολήθηκαν οι εκκλησίες της Αγίας Σοφίας και της Αγίας Ειρήνης, η Μεγάλη Στοά του Κωνσταντίνου, τα Λουτρά του Ζευξίπου, τα Αργυροπρατεία και η Μέση Οδός μέχρι το Φόρουμ του Κωνσταντίνου. Την πέμπτη μέρα των ταραχών η Θεοδώρα κατάφερε να πείσει τον Ιουστινιανό να μπει στον Ιππόδρομο και να κάνει δημόσια έκκληση ειρήνης. Ο Ιουστινιανός κρατώντας ένα αντίτυπο του Ευαγγελίου, παρουσιάστηκε στο βασιλικό κάθισμα του Ιπποδρόμου και άρχισε να κάνει αόριστες πατρικές παραινέσεις για ειρήνη και αρμονία, συνδιασμένη με αόριστες υποσχέσεις που συνήθως ήταν αποτελεσματικές μετά από κάθε εξέγερση. Χλιαρές ζητοκραυγές ακούστηκαν απ' τους πάγκους των Βένετων αλλά ουρλιαχτά απέχθειας απ' τους Πράσινους. Πέτρες και βλήματα ρίχνονταν στο Βασιλικό Κάθισμα υποχρεώνοντας τον αυτοκράτορα να υποχωρίσει βιαστικά.

 

 

 

3.5 Η ανακύρηξη νέου βασιλέα

 

Ο λιγότερο ανάξιος απ' τους ανιψιούς του Αναστασίου που ο κόσμος περίμενε να διαδεχθεί τον Ιουστινιανό, ήταν ο Υπάτιος. Ο Υπάτιος ήταν στρατηγός που διακρίθηκε στους πολέμους εναντίον των Περσών. Ενώ ο ίδιος δεν ήθελε πάρει τη θέση του αυτοκράτορα, οι στασιαστές κύκλωσαν το σπίτι του , έσπασαν την πόρτα και τον κουβάλησαν θριαμβευτικά στον Φόρο του Κωνσταντίνου. Εκεί στέφθηκε κανονικά αυτοκράτορας. Ο Υπάτιος πραγματικά δεν ήθελε να δεχθεί τον θρόνο, όπως και η γυναίκα του Μαρία, οι Πράσινοι όμως τον υποχρέωσαν.

 

 

 

3.6 Η σύγκληση του Συμβουλίου και η παρέμβαση της Θεοδώρας

 

Ο Ιουστινιανός, μη ξέροντας πλέιν τι να κάνει, συγκάλεσε συμβούλιο. Οι περισσότεροι τον συμβούλευσαν να φύγει με το επιχείρημα ότι δεν μπορούσε πλέον να βασιστεί στη Φρουρά του παλατιού, αφού δεν είχε μεγάλη δύναμη πλέον. Μόνο ο Βελισάριος και ο Μούνδος συνηγορούσαν για μια σθεναρή αντίσταση στους επαναστάτες. Η Θεοδώρα βλέποντας την ανικανότητα του συζύγου της να ανταπεξέλθει μπήκε στην αίθουσα και είπε:

 

<<Αυτά είναι λόγια, λόγια κι εγώ ως συνετή γυναίκα διαμαρτύρομαι και απαιτώ να ληφθούν αμέσως δυναμικά μέτρα. Σήμερα είναι ήδη η έκτη μέρα των ταραχών και κάθε μέρα με διαβεβαιώνουν ότι "έχει ο Θεός" και ότι "λαμβάνουμε κάθε δυνατό μέτρο" και άλλα τέτοια ένα σωρό. Αλλά τίποτα δεν έχει γίνει ακόμα, μόνο λόγια, λόγια ΄λόγια. Στέλνουμε έξω επισκόπους με ανόητα λείψανα. Σείουμε σαν σημαίες τα Ευαγγέλια στα πρόσωπα ενός μεγάλου όχλου από άθρησκα γουρούνια και μετά φεύγουμε τρεχάτοι όταν εκείνα γρούζουν και σκούζουν! Φαίνεται σαν να έχεις σχεδόν αποφασίσει να το σκάσεις, Μεγάλε Ιουστινιανέ! Πολύ καλά λοιπόν, φύγε! Αλλά τώρα αμέσως, όσο έχεις ακόμητο ιδιωτικό σου λιμάνι καο πλοία και ναύτες και χρήματα! Αν πάντως φύγεις πράγματι, να θυμάσαι πως δεν θα μπορέσεις ποτέ να γυρίσεις πίσω σ' αυτό το Παλάτι και ότι στο τέλος θα σε κυνηγήσουν και θα σε υποβάλουν σε ατιμωτικό θάνατο, όπως άλλωστε σου αξίζει. Ασφαλισμένο μέρος να ξεφύγεις δεν σου 'χει απομείνει πουθενά. Δεν θα μπορούσες καν να καταφύγεις στην Περσική Αύλη, γιατί μια φορά, επίμονα και παρά τις συμβουλές μου, πρόσβαλες θανάσιμα τον Χοσρόη που είναι τώρα βασιλιάς, με το να του αρνηθείς να τον υιοθετήσεις. Πήγαινε όμως, λέω, δοκίμασε την τύχη σου στην Ισπανία ή στη Βρετανία ή στην Αιθιοπία και η καταφρονιά μου θα σ' ακολουθήσει. Όσο για μένα, μακάρι να μην χωριστώ ποτέ απ' την πορφύρα αυτή, ή να επιζήσω της ημέρας που οι υπήκοοί μου δε θα με προσαγορεύουν με τους σωστους και πλήρεις τίτλους μου. Εγώ επιδοκιμάζω το παλαιό ρητό: "καλόν εντάφιον η βασιλεία". Τι περιμένεις τώρα; Κανένα θαύμα εξ ουρανού;  Όχι, δέσε στη μέση τουε χιτώνες σου και τρέχα, γιατί οι ουρανοί σε μισούν! Εγώ θα μείνω εδώ και θ' αντιμετωπισω όποια μοίρα μου επιβάλει το αξίωμά μου>>

 

Μετά από αυτόν τον λόγο της, έδωσε διαταγές στον Μούνδο και τον Βελισάριο για το πως έπρεπε να κινηθούν.

 

 

 

3.7 Η καταστολή της εξέγερσης και τα αποτελέσματα

 

Μετά τις διαταγές της Θεοδώρας ο Βελισάριος και ο Μούνδος κατευθύνθηκαν προς τον Ιππόδρομο. Εκεί οι Πράσινοι έβγαζαν λόγο ενώ οι Βένετοι παρακολουθούσαν σιωπηλοί. Ήταν φανερό πως οι Πράσινοι είχαν επιτύχει να ορίσουν Αυτοκράτορα του δικού τους χρώματος και ο Βένετος Δήμαρχος μετάνιωσε πικρά που είχε κλείσει εκεχειρία μαζί τους. Ξαφνικά φάνηκε ο Βελισάριος. Στράφηκε και φώναξε στον Υπάτιο:

<<Ιλλούστριε Υπάτιε,έχεις καταλάβει το Κάθισμα του Αυτοκράτορα. Δεν έχεις κανένα δικαίωμα σ' αυτό. Η διαταγή του είναι να γυρίσεις παρευθύς στο Παλάτι και να θέσεις τον εαύτο σου στη διάθεσή του>>

Προς γενική κατάπληξη ο Υπάτιος σηκώθηκε υπάκουα και κινήθηκε προς την πόρτα του Καθίσματος, ο Δήμαρχος των Πράσινων όμως που ήταν καθισμένος κοντά του τον τράβηξε με το ζόρι πίσω στη θέση του. Τότε ένα πλήθος Πρασίνων άρχισαν να απείλουν τους άντρες του Βελισαρίου. Αμέσως οι άντρες τους επιτέθηκαν. Δεν ήταν παρά ένας όχλος που τα όπλα του ήταν ακατάλληλα για μάχες. Έτσι οι διακόσιοι τέλεια αρματωμένοι άνδρες του Βελισαρίου τα έβγαζαν πέρα με τις χιλιάδες τους. Στο μεταξύ ο Μούνδος που περίμενε έξω απ' την Πύλη, άκουσε ξεφωνητά τρόμου και κατάλαβε πως ο Βελισάριος είχε εμπλακεί στη μάχη. Όρμηξε μέσα κι αυτός μαζί με τους Ούννους και άρχισε να σφάζει τους Πράσινους μαζικά. Τότε και οι Βένετοι που είχαν δωροδοκηθεί απ' τον Ναρσή, μπήκαν κι αυτοί στη μάχη. Οδηγημένοι από τους ανιψιούς του Ιουστινιανού σκότωσαν τον Δήμαρχο των Πρασίνων και τους άντρες του και έπιασαν τον Υπάτιο μαζί με τον αδερφό του Πομπήιο και τους παρέδωσαν στον Ρουφίνο, βοηθό του στρατηγού. Ο Ρουφίνος με τη σειρά του, τους μετέφερε στο Παλάτι. Οι Πράσινοι είχαν συνέλθει απ' την πρώτη τους έκπληξη και άρχισαν να μάχονται απελπισμένα. Αφού ο Βελισάριος έφερε εις πέρας την αποστολή του απέσυρε ειρηνικά τους άντρες του. Τίποτα όμως δεν σταματούσε τους Βένετους που δεν ησύχαζαν πλέον, παρά μόνο με την τέλεια εξόντωση του αντίπαλου δήμου. Ο Βελισάριος και ο Μούνδος δεν το θεώρησαν συνετό να επέμβουν. Άρχισε έτσι ένα ανθρωποκυνηγητό υων Πρασίνων μέσα σε όλη την Πόλη και ως το επόμενο πρωί δεν είχε απομείνει άντρας ή γυναίκα που φορούσε το πράσινο χρώμα. Τα θύματα των σφαγών υπολογίζονται 30.000-80.000, ενώ την επομένη εκτελέστηκαν πολλοί συγκλητικοί, καθώς και ο Υπάτιος. Μετά την αποτυχία της Στάσης του Νίκα, οι δήμοι αποδυναμώθηκαν ενώ εδραιώθηκε ο Ιουστινιανός και ενισχύθηκε η απόλυτη μοναρχία.

 

 

                                                              ΤΕΛΟΣ

                                                

             

                                    ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

 

·                   Βυζαντινή Ιστορία   Αικατερίνης Χριστοφιλοπούλου

·                   Θεοδώρα - Απ' τον βούρκο στον θρόνο    Πωλ Γουέλμαν

·                   Βελισάριος    - Το σπαθί του Ιουστινιανού    Ρόμπερτ Γκρεϊβς

·                   Διαδύκτιο   [αναζήτηση στο google]

              

                        Ονοματεπώνυμο:Κουλέτα Χρυσούλα                              

                        Τμήμα: Β2'

                       Καθηγήτρια: Ηροδότου Νίκη